२९ भाद्र २०७७, सोमबार || 14 Sep 2020, Monday

के हो थर्मोग्राफिक क्यामेरा तथा कम्प्युटर सफ्टवेयर ?

अब भिडभाडमा एकैपटक ज्वरो नाप्न सकिने, राम लक्ष्मण दाजुभाइले तयार गरे थर्मोग्राफिक क्यामेरा

रामलक्ष्मण इनोभेसन्स्ले भोटिङ मेसिन, अटोमेसन सिस्टम ९ढोका सेन्सरबाट खुल्ने सिस्टम०, बाढी पहिरोको पूर्व सूचना दिने सिस्टम, अटोमेटिक पानी तान्ने मेसिनलगायत लगभग ५० वटा जति आविष्कार गरेर प्रयोगमा
- टुना भट्ट

अब भिडभाडमा एकैपटक ज्वरो नाप्न सकिने, राम लक्ष्मण दाजुभाइले तयार गरे थर्मोग्राफिक क्यामेरा

असार ६ गते २०७७

विश्वभर जस्तै नेपालमा पनि कोरोनाभाइरस (कोभिड–१९)महामारीको समय छ । महामारीको जोखिम न्यूनीकरणका लागि मुलुक ६८ दिनयता ‘लकडाउन’ मा छ । हालसम्म कोरोनाको कुनै औषधि पत्ता नलागिसकेको तथा महामारी पनि कहिलेसम्म जान्छ भन्ने ठोस जवाफ कसैसँग नहुँदा चौतर्फी अन्योलता र त्रास व्याप्त छ ।

लकडाउन नै कोरोना नियन्त्रणको सधैं विकल्प हुन पनि सक्दैन, न त निर्विकल्प समाधान । त्यसैले, परिस्थितिलाई सामान्य कसरी पार्ने भन्ने विषयनै अहिलेको मुख्य सवाल हो । परिस्थिति सामान्य बनाउने प्रयासस्वरुप नेपालमै पनि विभिन्न अन्वेषणहरु हुन थालेका छन् । यस्तैमा सूचना प्रविधि क्षेत्रमा अनुसन्धान र विकासमा सक्रिय नेपाली जुम्ल्याहा दाजुभाइ राम लक्ष्मण रिमालले समूहमा भएका व्यक्तिहरुमा ज्वरो भए–नभएको पहिचान गर्ने ‘थर्मोग्राफिक क्यामेरा’को विकास गरेका छन् ।

राम लक्ष्मणको प्रविधिसम्बन्धी कम्पनी ‘रामलक्ष्मण इनोभेसन्स् प्रालि’ ले थर्मोग्राफिक क्यामेरा तथा कम्प्युटर सफ्टवेयरको विकास गरी संचालनमा ल्याएको हो । सोही कम्पनीमार्फत उनीहरुले विगत लामो समयदेखि नयाँनयाँ प्रविधिको अनुसन्धान तथा अन्वेषण गरी विभिन्न उपकरणको निर्माण गर्दै आएका छन् । चीनलगायतका विकशित देशले पहिलेदेखिनै प्रयोगमा ल्याइसकेको यो प्रविधि नेपालमा भने विल्कुलै नयाँ हो ।

के हो थर्मोग्राफिक क्यामेरा तथा कम्प्युटर सफ्टवेयर?

विश्वस्वास्थ्य संगठनको अनुसन्धान र हालसम्मको अनुभवले कोरोनाभाइरसको जाँचेर पत्ता लगाउन सकिने मुख्य लक्षण ज्वरो हो । १००।२ डिग्री भन्दा बढि ज्वरो आउनु यसको पहिलो लक्षण मानिन्छ । त्यसैले अहिले सवैतिर सर्वसाधारणहरु आवतजावत गरिने स्थानहरुमा थर्मलगन राखेर ज्वरो मापन भइरहेको छ ।

कोरोना संक्रमणबाट बच्नका लागि सामाजिक दुरी अर्को धेरै सुनिएको र हामीले अनुशरण गरिरहेको कुरा हो । थर्मल गनले ज्वरो नाप्दा कुनै व्यक्तिको १०–१५ सेन्टिमिटरसम्म जानुपर्छ, जुन अत्यन्तै जोखिमको क्षेत्र हो । फेरि ज्वरो देखिइहालेमा दोहोर्याई तेहेर्याई नाप्ने गरिन्छ । तर थर्मल गनमा कुनै रेकर्ड भने हुँदैन । यसले संक्रमणको जोखिम झनै बढाइरहेको हुन्छ ।

यदि ज्वरो नाप्ने व्यक्तिलाई भाइरस सरेमा त्यसको नतिजा अति भयावह रहन्छ । फेरि हामी सामाजिक दुरीलाई लत्याइरहेका छौं । आज नेपालमा पनि दिन दुगुना रात चौगुनाका दरले संक्रमित बढिरहेका छन् । केसहरु बढ्दै जाँदा सावधानी झनै अपनाउनु पर्छ ।

यी सबै कुराहरलाई मध्यजनज गर्दै राम लक्ष्मण इनोभेसन्स प्रालिले विभिन्न देशहरुबाट कच्चा पदार्थहरु संकलन गरी थर्मोग्राफिक क्यामेरा तथा कम्प्युटर सफ्टवेयर तयार गरेको जनाएको छ । जसको माध्यमबाट समूहमा रहेका व्यक्तिहरुको एकैपटक तापक्रम मापन गर्न सकिन्छ ।

यदि तोकिएको ९मानौ ९९ डिग्री० भन्दा बढि तापक्रम क्यामेराले पायो भने ५ मिटर परैबाट समूहमा रहेको उक्त व्यक्तिलाई चिनेर अलार्म बजाइदिन्छ । जसले गर्दा उक्त व्यक्तिलाई विशेष सावधानीका साथ थप परीक्षणको लागि रोक्न सकिन्छ र सम्भावित संक्रमणको जोखिम कम हुन्छ । र, थर्मोग्राफिक क्यामेराले रेकर्ड गरेका डाटालाई कम्प्युटर सफ्टवेयरले कन्ट्रोल गर्छ । थर्मोग्राफिक क्यामेराको सेन्सर अमेरिकाबाट र क्यामेरा चीनबाट ल्याइ निर्माण गरिएको रिमाल दाजुभाइले बताए ।

कोरोनाको महामारीबाट ‘आफू पनि बचौं र अरुलाई पनि बचाऔं’ भन्नकै लागि थर्मोग्राफिक क्यामेरा तथा कम्प्युटर सफ्टवेयर तयार पारेको रामलक्ष्मण इनोभेसन्स्का अध्यक्ष राम रिमालले बताए ।

कसरी काम गर्छ थर्मोग्राफिक क्यामेराले ?
नेपालमा विकास गरिएको थर्मोग्राफिक क्यामेराले एउटै समूहमा रहेका ६ जनासम्मको तामक्रम एकै समयमा नाप्न सक्छ । क्यामेरामा उच्च ज्वरो पत्ता लगाउने प्रणाली जडान गरिएको हुन्छ, जसले समूहमा रहेका मध्ये उच्च तामक्रम हुने व्यक्ति पहिचान गरी अलार्म बजाइदिन्छ । यतिमात्र होइन क्यामेराले उक्त व्यक्तिको फोटो पनि खिचिदिन्छ र सर्भरमा तत्काल पठाइदिन्छ । जसबाट उच्च तापक्रम भएको व्यक्तिलाई समूहबाट छुट्याएर उपचारका लागि लैजान सकिन्छ ।

राम लक्ष्मण इनोभेसन्स्ले निर्माण गरेको यो क्यामेराको रेकर्ड सेन्टर सर्भरमा आउँछ । इनोभेसन्स्का राम रिमालले स्वास्थ्य मन्त्रालय र गृह मन्त्रालयमा उक्त सर्भरमा प्राप्त डाटालाई तत्काल उपलब्ध गराउने बताएका छन् । त्यसैगरी, इनोभेसन्सले निर्माण गरेको सफ्टवेयर पनि साधारण नेपाली भाषामा सवैले बुझ्ने गरी विकास गरिएको जनाइएको छ ।

विभिन्न कम्पोनेन्टहरु मिलाएर बनाइएको प्रविधि हो यो । यसलाई ढोका तथा कोठा जहाँ पनि जडान गर्न सकिन्छ । ढोकामा आएका कुनै पनि व्यक्तिमा यदि ज्वरो छ भने उक्त सेन्सरले ढोका बन्द गरिदिन्छ, यसबाट उक्त व्यक्तिले आफूमा ज्वरो भएको थाहा पाउन सक्छ ।

यसको आफ्नै सर्भर छ र मोबाइल, कम्प्यूटर, ल्यापटप, प्याड, क्लाउडमा आउने सिस्टम पनि भएकाले सवैले सजिलै हेर्न मिल्ने रिमाल बताउँछन् । ५ मिटर परैबाट समूहमा ज्वरो भएका व्यक्तिलाई चिनेर अलार्म बजाइदिने भएकाले, भिडभाड हुने स्थलमा यो वरदान सावित हुने निश्चित रहेको रिमाल दाजुभाइको दावी छ ।

थर्मोग्राफिक क्यामेरामा दुईथरी भिजिवल र इन्फारेड९थर्मल० क्यामेरा जडान गरिएको छ । जसले फोटो तथा भिडियो खिच्ने र ज्वरो नाप्ने दुवै काम एकसाथ गर्न सक्छ । भिजिवल क्यामेराले सामान्य फोटो भिडियो खिच्ने काम गर्छ भने इन्फारेडले मानिसको शरीरका हरेक अंग कति कति डिग्रीको छ, मापन गर्छ । यसले शरीरका ५० हजार प्वाइन्टलाई पहिचान ९डिटेक्ट० गर्ने क्षमता राख्छ । यी ५० हजार प्वाइन्टमध्ये कतै तापक्रम बढी पाउने वित्तिकै खवर गर्छ । सिस्टमले अनुहार पहिचान गर्छ र अनुहारमा भएको तापक्रमलाई डिटेक्ट गरिदिन्छ । अहिले प्रयोग गरिएको थर्मल गनले पनि अनुहार ९निधार०कै तापक्रम पत्ता लगाउने काम गर्छ । यसमा राखिएको भिजिवल क्यामेराले रात९अँध्यारो०को समयमा पनि शरीरको तापक्रम थाहा पाउन सक्छ ।

टार्गेट स्थल
कोरोना महामारीको यो अवस्थामा विशेष गरेर क्वारेन्टाइनस्थलमा यो निकै उपयोगी सावित हुने राम रिमाल बताउँछन् । दिनकै ज्वरो नाप्नुपर्ने अवस्थामा थर्मल गन प्रयोग गर्दा एक त समयको वर्वाद, अर्को जाँच गर्नेलाई पनि संक्रमणको जोखिमा बढी । र, अर्को भनेको यदि जाँच गराउनेलाई संक्रमण रहेछ भने जाँच गर्ने पनि क्वारेन्टाइनमा बस्नुपर्ने हुन्छ ।

त्यसैगरी, यो जहाँ पनि जडान गर्न सकिन्छ । घर, अफिस, विद्यालय, कलेज, बाटो, पार्क, सार्वजनिकस्थल, यातायातका साधनलगायतमा यो जडान गर्न सकिन्छ ।
यो अनम्यान सिस्टम हो । मान्छे नहुँदा पनि यसले अलार्म लगाउँछ । मुख्यतयाः सामाजिक र शारीरिक दुरी कायम गर्ने क्रममा यो निकै उपयुक्त हुनेछ र मानिस कोही नहुँदा पनि यसले काम गरिरहेको हुने रिमाल बताउँछन् ।

को हुन् राम लक्ष्मण ?

तपाईँले घरमा पानी तान्ने मेसिमा अटोमेटिक सिस्टम जडान गर्नुभएको छ भने त्यो सिष्टम बनाउने दाजुभाइ हुन् राम लक्ष्मण । अर्थात रामलक्ष्मण इनोभेसन्सका अध्यक्ष हुन्, राम रिमाल र लक्ष्मण रिमाल ।

मुलुकमा लकडाउन सुरु भएसँगै नेपालमा नयाँ प्रविधिको विकासमा जुटेको जुम्लाहा दाजुभाइको कम्पनीले तयार पारेको थर्मोग्राफिक क्यामेरा र कम्प्यूटर सफ्टवेयर अन्ततः संचालनमा आउन थालेको छ । भइरहेका मोडेल र सेन्सरहरुको प्रयोग गरेर नेपालमा नै उत्पादन गरिएको यो मेसिनको मूल्य विदेशबाट खरिद गर्ने भन्दा धेरै नै सस्तो छ । बाहिरबाट मगाउँदा ज्यादै महंगो पर्ने भएकाले नेपालमा नै उत्पादन गर्न कस्सिएको इनोभेसन्स्का अध्यक्ष राम बताउँछन् ।

क्यामेरामा थर्मलको सेन्सर हुन्छ, यसको लगभग तीन लाख जति पर्न आउँछ । यसको लाइभ रेकर्ड गर्न राम्रो स्क्रिन भएको कम्प्यूटर चाहिन्छ । जसको मूल्य ४० हजार माथि नै पर्न आउँछ र तयारी मूल्य सहित गरेर लगभग चार लाखमा एक सेट तयार हुन्छ । बाहिर प्रयोगमा ल्याइएको भन्दा यो धेरै नै सस्तो पर्न आउँछ ।

नेपालमा थर्मल क्यामेराको प्रयोग विमानस्थल बाहेक अन्तः भएको छैन । विमानस्थलमा जडान गरिएको थर्मल क्यामेराको लगभग १५ लाख पर्न आउँछ भने नेपालमै निर्माण गरिएको थर्मल क्यामेरा लगभग चार लाख पर्ने हुँदा यो धेरै सस्तो पर्न आउँछ ।

यतिमात्र होइन रामलक्ष्मण इनोभेसन्स्ले भोटिङ मेसिन, अटोमेसन सिस्टम ९ढोका सेन्सरबाट खुल्ने सिस्टम०, बाढी पहिरोको पूर्व सूचना दिने सिस्टम, अटोमेटिक पानी तान्ने मेसिनलगायत लगभग ५० वटा जति आविष्कार गरेर प्रयोगमा ल्याइसकेको छ । यी सवै प्रविधि नास्टले परीक्षण गरेर बजारमा ल्याएको हो ।

त्यसैगरी रामलक्ष्मण इनोभेसन्सले कृषिलाई वैज्ञानिकीकरण गर्ने सिस्टम पनि ल्याएको छ । यसले ठाउँअनुसार कस्ता अन्नबाली लगाउने भन्नेबारे विस्तृत डाटा संकलन गर्ने काम गर्छ, जसलाई कृषि विज्ञले अनुसन्धान गरी अन्नबाली के लगाउने र कसरी लगाउनेबारे थाहा पाउँछ । इनोभेसन्सले अव नार्कसँग मिलेर पनि काम गर्ने भएको छ ।

साभार रातोपाटी

प्रतिक्रिया दिनुहोस