२९ भाद्र २०७७, सोमबार || 14 Sep 2020, Monday

३२ साउन , २०७७

कोरोनाविरुद्ध खोप बनाउन अर्बौं डलरको दौड

कोरोना भाइरसविरुद्धको खोपको बाटो
कोरोनाविरुद्ध खोप बनाउन अर्बौं डलरको दौड

इतिहास हेर्ने हो भने अहिलेसम्म सबैभन्दा छिटो बनेको खोप निर्माणका लागि चार वर्ष लागेको थियो । अन्य खोप निर्माण गर्न १० देखि १५ वर्ष लागेकाे थियो ।

तर अहिले वैज्ञानिकहरु एक वर्षभित्रै कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) विरुद्ध खोप तयार गर्ने दौडमा छन् । दर्जनौं शोधकर्ताको टोलीले कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप बनाउन काम गरिरहेका छन्, जसमा उनीहरुले स्थापित र नयाँ प्रविधिको प्रयोग गरिरहेका छन् । लगानी पनि उल्लेख्य मात्रामा भइसकेको छ ।

खोपका लागि यसअघि त्यति धेरै लगानी गरिँदैनथ्यो । तर कोरोनाको महामारी नियन्त्रणका लागि निर्माण हुन लागेको यो खोपका लागि अर्बौं डलर लगानी गरिएको छ । सबैभन्दा धेरै लगानी अमेरिका, युरोप र चीनबाट भएको छ ।

आम मानिसमा कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप बन्न कति समय लाग्छ र अहिले खोप निर्माणमा अगाडि देखिएका विश्वका प्रमुख तीन शक्तिले कसरी सकेसम्म छिटो खोप उपलब्ध गराउन सक्लान् भन्नेमा धेरैको ध्यान केन्द्रित छ । कोरोना भाइरसबाट सबैभन्दा प्रभावित बनेका वा यो खोपको आवश्यकता सबैभन्दा बढी भएका मानिसहरुसँग खोप पुग्न धेरै काम र सम्झौताहरु हुनु जरुरी छ ।

कोरोना भाइरसविरुद्धको खोपको बाटो

वैज्ञानिकहरुले कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप सन् २०२१ को सुरुवातसम्म बनिसक्ने बताएका छन् । त्यसको लागि खोप निर्माणको प्रक्रिया पनि तीव्र गतिमा अघि बढाइएको छ । खोप निर्माणका लागि धेरै चरणको परीक्षण पार गर्नुपर्छ । सबै परीक्षण पार गरेपछि मात्र खोप आम मानिसमा प्रयोगको लागि उपयुक्त हुन्छ ।

खोप निर्माणका लागि सुरुवातमा अध्ययन र विकासको काम हुन्छ । त्यसपछि प्रि–क्लिनिकल र क्लिनिकल परीक्षण गरिनुपर्छ । क्लिनिकल परीक्षण तीन चरणको हुन्छ । यसका प्रत्येक चरण पार गर्न दुई वर्ष वा सोभन्दा लामो समय लाग्छ । तर कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप निर्माण भने छिटो गर्न दुई वा बढी चरण एउटैमा गाभ्ने वा त्यसलाई छाड्नेजस्ता काम भइरहेका छन् ।

खोप निर्माणका चरणहरु

प्रि–क्लिनिकल परीक्षण

मानिसमा कुनै पनि नयाँ खोपको परीक्षण गर्नुभन्दा पहिला यसको परीक्षण जनावरहरुमा गरिन्छ ।

जनावरहरुमा यो खोपले काम गर्छ कि गर्दैन र रोगविरुद्धको प्रतिरोधी क्षमताका साथै यसको असरबारेमा पनि अध्ययन गरिन्छ । यद्यपि कोरोना भाइरसविरुद्धको केही खोपहरुले एकैसाथ मानिस र जनावरमा पनि खोपको परीक्षण गरेका थिए ।

क्लिनिकल परीक्षण

फेज १

क्लिनिकल परीक्षण भनेको मानिसमा गरिने परीक्षण हो । यो परीक्षणको पहिलो चरणमा सानो समूहका मानिसलाई यो खोप दिइन्छ । सामान्यतया यो खोप सुरक्षित छ वा छैन भन्ने निर्क्यौल गर्न १० देखि १५ जना मानिसमा यो परीक्षण गरिन्छ ।

फेज २

पहिलो चरणमा यो खोप सही छ भन्ने भएपछि केही समय मानिसमा यो खोपको परीक्षण गरिन्छ । यो चरणको परीक्षणमा खोप कत्तिको सुरक्षित छ र कुनै साइट इफेक्ट छ कि छैन भन्ने अध्ययन गरिन्छ । तर, धेरै कोरोना भाइरविरुद्धका खोपमा पहिलो र दोस्रो फेज एकैसाथ गरिएको छ । यसको अर्थ उनीहरुले एकैपटक सयौं मानिसहरुमा यो खोपको परीक्षण गरेका थिए ।

फेज ३

यो क्लिनिकल परीक्षणको अन्तिम चरण हो । यो चरणको परीक्षणमा फरक उमेर समूह र फरक स्थानका हजारौं मानिसहरुलाई सहभागी गरिन्छ । परीक्षणको क्रममा खोपले संक्रमण घटाउन कत्तिको सहयोग गर्छ भन्ने कुरालाई ध्यानमा राखिन्छ । साथै यसको प्रभावकारिताको विषयमा पनि अध्ययन गरिन्छ ।

कार्यान्वयन

तीनै चरणको क्लिनिकल परीक्षण सकिएपछि नियामकहरुले परीक्षणको नतिजाको अध्ययन गर्छन् र उनीहरुलाई प्रयोग तथा उत्पादनको अधिकार दिन्छन् । कतिपय खोपमा प्रयोगको अनुमति पाएपछि पनि चौथो चरणको परीक्षण गरिन्छ ।

अहिले विश्वभर २९ खोप मानव क्लिनिकल परीक्षणको क्रममा छन् । यी मध्ये ६ खोप तेस्रो चरणमा छन् ।

मानव परीक्षण गरिरहेका खोपमध्ये अधिकांश अमेरिकी, युरोपेली वा चिनियाँ वित्तीय सहयोगमा निर्माण भइरहेका छन् । यस्तो अवस्थामा तीनमध्ये एक क्षेत्रको नियामकले सुरक्षित र प्रभावकारी पहिलो खोपका लागि अनुमति दिने विश्वास छ ।

अहिले तेस्रो चरणको क्लिनिकल परीक्षणमा रहेको खोपको संख्या ६ पुगेको छ, जसमध्ये तीनओटा चिनियाँ खोप छन् । तीनमध्ये दुई खोप सरकारी कम्पनी सिनोफर्म र एक खोप निजी कम्पनी सिनोभ्याक बायोटेकले निर्माण गरिरहेका छन् ।

एक खोप बेलायतले अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीको सहयोगमा निर्माण गरिरहेको छ भने दुई खोप अमेरिकी कम्पनीले निर्माण गरिरहेका छन् । यसमध्ये एक मोडर्ना कम्पनीले निर्माण गरिरहेको खोप हो भने अर्को फाइजर कम्पनीले निर्माण गरिरहेको छ । अमेरिकी कम्पनी मोडर्नाले कोरोनाको जेनेटिक सिक्वेन्स सार्वजनिक भएको दुई महिनापछि मार्च १६ मा खोप निर्माणको काम सुरु गरेको थियो ।

६ महिनामा यो चरणमा पुग्नु खोप निर्माणको ऐतिहासिक गति हो । यसका लागि सामान्यतया ६ वर्षको समय लाग्ने गरेको अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीका प्राध्यापक एड्रिन हिल बताउँछन् ।

सकेसम्म छिटो कोरोना खोप बजारमा ल्याउने उद्देश्यका साथै केही मुलुकले तेस्रो चरणको परीक्षणमा प्रभावकारिता पुष्टि हुनुभन्दा पहिला नै खोपलाई अघि बढाएका छन् । गत जुनमा चीनले परीक्षणको क्रममा रहेको खोप सेनालाई प्रयोग गर्ने अनुमति दिएको थियो ।

अहिले रुसले पनि त्यही बाटो अपनाएको छ । खोप परीक्षण र विकासमा देखिएको आशंकाको बीचमा रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले अगष्ट ११ मा ‘स्पुतनिक भी’ नामको विश्वको पहिलो कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप दर्ता गरेको घोषणा गरेका थिए । रुसले अहिलेसम्म यो खोप परीक्षणको वैज्ञानिक विवरण सार्वजनिक गरेको छैन । खोप पनि तेस्रो चरणको परीक्षण सुरु हुनुभन्दा एकदिन पहिला नै दर्ता गरिएको हो । तेस्रो चरण खोप निर्माणमा निकै महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

युरोप र अमेरिकामा पनि अहिले खोपको प्रभावकारिता र सुरक्षित रहेको पुष्टि नहुँदै खोप निर्माण गरिरहेका कम्पनीहरुले अत्यधिक मात्रामा यसको उत्पादन सुरु गरेका छन् । अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीले निर्माण गरिरहेको खोपको साझेदार बनेको एस्क्ट्राजेनेकाले अमेरिका, बेलायतलगायत केही मुलुकका साथै केही संगठनसँग दुई अर्ब डोजको खोपको सम्झौता गरिसकेको छ । जसको पहिलो डेलिभरी सेप्टेम्बरको सुरुवातसम्ममा हुरु हुनेछ । त्यस्तै अमेरिकी खोप निर्माताले पनि ठूलो परिमाणमा खोप निर्माण सुरु गरिसकेका छन् । यो खोपको परीक्षण सकिएसँगै सकेसम्म छिटो आफ्ना सबै नागरिकलाई खोप उपलब्ध गराउने योजनामा अमेरिका र बेलायत देखिएका छन् ।

हतार गरेर बनाइएको खोपबारे मानिसहरुमा आशंका पनि छ । सीएनएनको एक सर्वेक्षणमा ६६ प्रतिशत अमेरिकीले मात्र सबैभन्दा पहिला आउने खोप लिने बताएका थिए ।

त्यसो त शतप्रतिशत प्रभावकारी कुनै पनि खोपमा हुँदैन । अझ केही खोप त हाराहारी पनि आउँदैनन् । उदाहरण लागि औलोको पहिलो खोप अफ्रिकामा गत वर्ष लगाइएको थियो । यो खोप ५–१७ वर्ष उमेर समूहका मानिसलाई दिइएको थियो । यसले औलोबाट केवल ३९ प्रतिशत मात्र सुरक्षा दिन सक्थ्यो ।

अमेरिकाको फुड एण्ड ड्रग एड्मिनिस्ट्रिेसन (एफडीए)ले भने कोरोना भाइरसविरुद्धको खोपले कम्तीमा ५० प्रतिशत मानिसलाई निको पार्ने विश्वास व्यक्त गरेको छ । केही विशेषज्ञहरु कोरोना भाइरस मानिसहरुबाट कहिले पनि नहराउने तर अहिलेको जस्तो महामारी नभई इन्फ्लुएन्जाजस्तो रोगको रुपमा रहन सक्ने बताउँछन् । त्यसैले एकपटक खोप बनेपछि सबै कुरा पुग्यो भन्नेजस्तो सोच राख्न नहुने उनीहरुको भनाइ छ ।

खोप निर्माणका लागि ६ चरण पार गर्नुपर्ने हुन्छ । पहिलो चरणमा त्यसमा प्रयोग हुने आवश्यक सामग्रीको परीक्षण गरिन्छ । त्यसपछि खोपको लागि आवश्यक पदार्थ निर्माण गरिन्छ । त्यसपछि गुणस्तर नियमनको काम हुन्छ । त्यसपछि सिरिन्ज वा ग्लासको भाँडोमा भर्ने काम हुन्छ । त्यसपछि प्याकजिङको काम सकिएपछि बजारमा पठाइन्छ । विश्व स्वास्थ्य संगठनले विश्वका सबै स्थानमा खोपको न्योयोचित वितरणको लागि सबैसँग आग्रह गर्दै आएको छ ।

खोपमा लगानी भने उल्लेख्य मात्रामा भइरहेको छ । अमेरिकाले कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप निर्माणको लागि अहिलेसम्म १२ अर्ब ३० करोड डलरभन्दा धेरै गानी गरिसकेको छ । खोप विकास र खरिदका लागि १० अर्ब ८० करोड डलर र एक अर्ब ५० करोड डलर म्यानुफ्याक्चरिङ्ग र वितरणको लागि छुट्याएको छ ।

युरोपले पनि ४१ करोड २० लाख डलरभन्दा बढी रकम खोपको अनुसन्धान र विकासको लागि लगानी गरिसकेको छ । उसले तीन अर्ब २० करोड डलरको आपतकालीन कोषको सहयोगमा खोप खरीद गरी युरोपेली संगठनका सबै सदस्य राष्ट्रमा पुर्‍याउने लक्ष्य राखेको छ ।

चीनले भने खोपको विकासको लागि भएको खर्चको विवरण सार्वजनिक गरेको छैन । यद्यपि अहिले अहिले विश्वभर क्लिनिकल परीक्षणको क्रममा रहेका २९ मध्ये नौ खोप निर्माणको काम चिनियाँ कम्पनीले गरिरहेका छन् । चीनले खोप निर्माणपछि पहिलो प्राथमिकता आफ्ना सबै नागरिकलाई दिन सक्छ । त्यसका लागि उसले पनि ठूलो परिमाणमा खोपको उत्पादन सुरु गरिसकेको छ । यसरी हेर्दा चीनले पनि उल्लेख्य रकम खोपको लागि खर्च गरेको छ ।

अब के होला ?

अझै पनि कसले पहिला कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप ल्याउला ? यिनीहरुको परीक्षण सफल होला कि नहोला ? पहिलो खोप आएपछि गरीब मुलुकले खोप पाउउलान् कि नपाउलान् ? लगायतका प्रश्न भने यथावत छन् ।

अहिले निर्माणको दौडमा अघि रहेका मुलुकको अवस्थालाई हेर्ने हो भने गरीब मुलुकका नागरिकले छिटै कोरोना भाइरसविरुद्धको खोप पाउने सम्भावना कम देखिएको छ । यद्यपि विश्वका नेताहरु र डब्ल्यूएचओले भने सबैलाई न्यायोचितरुपमा यो खोपको वितरण हुनुपर्नेमा जोड दिँदै आएका छन् ।

साभार – अनलाइन खबर

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस